Yaralıya sözlü uyaran ya da hafifçe omzuna dokunarak “iyi misiniz?” diye sorularak bilinç durumu değerlendirmesi yapılır.
Bebeklerde ise ayağa hafifçe dokunarak bilinç değerlendirmesi yapılır.
Kazazedenin bilincinin açık olması ve zorlanmadan konuşabilmesi soluk yolunun açık olduğunun göstergesidir.
Bilinç seviyeleri:
1.Derece bilinç kaybı: Sözlü ve gürültülü uyarılara cevap verir.
2.Derece bilinç kaybı: Ağrılı uyarılara cevap verir.
3.Derece bilinç kaybı: Tüm uyarılara kapalıdır ve cevap veremez.
Temel Yaşam Desteği nedir?
Hayat kurtarmak amacı ile hava yolu açıklığı sağlandıktan sonra, solunumu ve/veya kalbi durmuş kişiye yapay solunum ile akciğerlerine oksijen gitmesini, dış kalp masajı ile de kalpten kan pompalanmasını sağlamak üzere yapılan ilaçsız müdahalelerdir.
İlk yardımın birinci değerlendirme aşaması:
İlk yardımın ABC’si nedir?
Bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise aşağıdakiler hızla değerlendirilmelidir:
A.Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi (Dilin veya yabancı bir cismin nefes yolunu tıkayıp tıkamadığı)
B. Solunumun değerlendirilmesi(Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile solunum saptanmazsa derhal suni solunuma geçilir.)
C. Dolaşımın değerlendirilmesi(Kalp atımı alınamıyorsa derhal kalp masajına başlanır.)
Yeniden canlandırma basamakları:
1- Hava yolu açıklığının sağlanması
2- Suni solunum uygulaması
3- Dolaşımın değerlendirilmesi
4- Kalp masajı uygulaması
A. Havayolu açıklığının değerlendirilmesi
Hava yolu tıkanıklığı belirtileri nelerdir?
Nefes alamaz,
Acı çeker, ellerini boynuna götürür,
Konuşamaz,
Morarmalar görülür.
Uyarı:
Parmak uçları ve dudaklardan başlayıp yayılan morarma olması solunum durmasına bağlı olarak dokuların oksijensiz kaldığını gösteren bir belirtidir.
Özellikle bilinç kaybı olanlarda dil geri kaçarak solunum yolunu tıkayabilir yada kusmuk veya yabancı cisimlerle solunum yolu tıkanabilir. Havanın akciğerlere ulaşabilmesi için hava yolunu açmak gerekir.
Hava yolu açıklığı sağlanırken ilk olarak yaralı baş, boyun, gövde ekseni düz olacak şekilde sırt üstü yatırılmalıdır.
Daha sonra bir el yaralının alnına konarak ve diğer elin 2 veya 3 parmağı ile çene tutularak baş geriye doğru itilip Baş-Çene pozisyonu verilir. Bu işlemler sırasında sert hareketlerden kaçınılmalıdır.
Bilinç kaybı belirlenmiş ise ağız içi önce göz ile kontrol edilmeli, eğer yabancı bir cisim varsa işaret parmağı bir çengel gibi kullanılarak cisim çıkartılmaya çalışılmalıdır.
B. Solunumun değerlendirilmesi
Normal yetişkin bir insan, ortalama olarak dakikada 12-20 defa nefes alıp verir.
Solunum değerlendirmesi yapacak ilk yardımcı, başını yaralının göğsüne bakacak şekilde yan çevirerek yüzünü yaralının ağzına yaklaştırır, Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile solunum yapıp yapmadığını 10 saniye süre ile değerlendirir.
Solunum hareketini gözler. (Göğüs kafesinin hareket edip etmediğini) (BAK)
Solunum sesini dinler. (DİNLE)
Yanağında yaralının nefesini hissetmeye çalışır. (HİSSET)
Yaralının ağzına ayna tutulup buharlaşma olup olmadığına bakılması diğer bir BAK yöntemidir.
Solunum yoksa derhal suni solunuma başlanır.
Suni solunuma hasta kendi kendine soluyuncaya kadar devam edilir.
3 tip suni solunum yöntemi mevcuttur;
Ağızdan ağza, Holger-Nielsen, Silvester.
Ağızdan ağza en çok tercih edilen suni solunum yöntemidir.
Holger-Nielsen ve Sılvester metodu ile suni solunum sadece Ağız-Burun çevresinde kanaması olanlarda tercih edilir.
Ağızdan ağza suni solunum:
Başı alından tutan elin baş ve işaret parmakları ile hastanın burun deliklerini kapatır. İlkyardımcı derin bir nefes alır ve ağzını hastanın açık olan ağzına direkt dayayarak nefesini hastaya verir. Sonra ağzını çekip hastanın nefes vermesine fırsat tanır.
Holger-Nielsen (Sırttan bastırma) metodu:
Holger-Nielsen ile suni solunumda yüzüstü yatırılan kazazedenin baş tarafına geçilir ve sırttan bastırmakla kazazedenin nefes vermesi, dirseklerinden kaldırmakla nefes alması sağlanır. Sadece ağız-burun çevresinde kanaması olanlara uygulanır.
Silvester (Göğüsten bastırma) metodu:
Bu metodda hasta sırtüstü yatırılır, ilkyardımcı yaralının baş tarafına geçer, yaralının ellerini göğsüne doğru kapatarak bırakmadan bastırır, bu şekilde yaralı nefes vermiş olur sonra ellerinden tutup her iki yana ve yukarıya doğru açar, bu şekilde yaralı nefes almış olur. Sadece ağız-burun çevresinde kanaması olanlara uygulanır.
Bebeklerde suni solunum metodu:
Bebeklere suni solunum ağzına ve burnunu birlikte sık aralıklarla az hava verilerek yapılır.
Beslenme sırasında soluk yolu tıkanması durumu:
C. Dolaşımın Sağlanması
Kalp atımlarının atardamar duvarına yaptığı basıncın, damar duvarında parmak uçlarıyla hissedilmesine nabız denir.
Uyarı:
Nabız atışı karından alınamaz.
Dinlenme halindeki yetişkin bir insanda normal nabız (Kalbin dakikada atım sayısı) 60 – 100 arasındadır. Bebeklerde 100 – 120 arasıdır.
Kalp masajı durmuş olan dolaşım ve solunum sistemini yeniden çalışır hale getirmek için uygulanan sistemdir.
Eğer kalp durmuşsa (ilk 3-5 dakika içinde); kalp masajı yapılarak hayati öneme sahip organların kan dolayısıyla oksijen gitmesini sağlanır.
Kalp masajı yapılabilmesi için dolaşımın durması ve kalp atımlarının alınamaması şarttır. Kalbi çalışana kalp masajı yapılmaz.
Göz bebeklerinin büyümesi ve reflekslerin kaybolması kalp durmasının belirtilerindendir.
Kalp masajı uygulama bölgesi göğüs kemiğinin alt uç 1/3 lük kısmıdır.
Kalp masajı uygulaması:
Bir elin topuğu göğüsün merkezine yerleştirilir.
Diğer elin bu elin üzerine yerleştirilir.
Her iki elin parmaklarını birbirine geçirilir.
Parmakları göğüs kafesi ile temas ettirmeden, dirsekleri bükmeden, göğüs kemiği üzerine vücuda dik olacak şekilde tutulur.
Kollar dik bir şekilde göğüs kemiği 5 cm aşağı inecek şekilde baskı uygulanır.
Uyarı:
Kalp masajı yapılırken parmakların göğüs kafesi ile temas ettirilmesi yanlıştır.
Çocuklarda ve yetişkinlerde bası derinliği 5 cm olup bebeklerde ise bu derinlik 4 cm dir.
Bebeklerde kalp masajı:
Bebeklerde (0-12 ay) ise bir elin orta ve yüzük parmağı ile göğüs kemiği 4 cm aşağıya inecek şekilde basınç uygulaması yapılır.
Gerek yetişkinlerde gerekse bebeklerde dakikada bası uygulama sayısı 100 dür.
Kalp masajı ile suni solunumu birlikte uygularken yalnızca bir ilk yardımcı varsa 30 kalp masajı ve sonra 2 suni solunum yapılır.
----
İki ilk yardımcı varsa 15 kalp masajı ve 1 suni solunum yapılır.
----
Suda boğulma vakalarında veya kalp ve solunumu durmuş olan bir çocuğa (1-8 yaş) ilk yardımcı tek ise bu uygulama 30 kalp masajı, 2 suni solunum, 5 tur şeklindedir.
İlk yardımın ikinci değerlendirme aşaması:
Hasta/yaralının ikinci değerlendirmesi nasıl olmalıdır?
İlk muayene ile hasta/yaralının yaşam belirtilerinin varlığı güvence altına alındıktan sonra ilkyardımcı ikinci muayene aşamasına geçerek baştan aşağı muayene yapar.
İkinci değerlendirme aşamaları şunlardır:
Görüşerek bilgi edinme:
Kendini tanıtır,
Hasta/yaralının ismini öğrenir ve adıyla hitap eder,
Olayın mahiyeti, koşulları, kişisel özgeçmişleri, sonuç olarak ne yedikleri, kullanılan ilaçlar ve alerjinin varlığı sorularak öğrenilir.
Baştan aşağı kontrol yapılır:
Bilinç düzeyi, anlama, algılama
Solunum sayısı, ritmi, derinliği
Nabız sayısı, ritmi, şiddeti
Vücut veya cilt ısısı, nemi, rengi
Baş: Saç, saçlı deri, baş ve yüzde yaralanma, morluk olup olmadığı, kulak ya da burundan sıvı ya da kan gelip gelmediği değerlendirilir, ağız içi kontrol edilir.
Boyun: Ağrı, hassasiyet, şişlik, şekil bozukluğu araştırılır. Aksi ispat edilinceye kadar boyun zedelenmesi ihtimali göz ardı edilmemelidir.
Göğüs kafesi: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu ya da morarma olup olmadığı, hafif baskı ile ağrı oluşup oluşmadığı, kanama olup olmadığı değerlendirilmelidir. Göğüs kafesi genişlemesinin normal olup olmadığı araştırılmalıdır. Göğüs muayenesinde eller arkaya kaydırılarak hasta/yaralının sırtı da kontrol edilmelidir.
Karın boşluğu: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu, şişlik, morarma, ağrı yada duyarlılık olup olmadığı ve karnın yumuşaklığı değerlendirilmelidir. Eller bel tarafına kaydırılarak muayene edilmeli, ardından kalça kemiklerinde de aynı araştırma yapılarak kırık yada yara olup olmadığı araştırılmalıdır.
Kol ve bacaklar: Kuvvet, his kaybı varlığı, ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, işlev kaybı ve kırık olup olmadığı, nabız noktalarından nabız alınıp alınmadığı değerlendirilmelidir. İkinci değerlendirmeden sonra mevcut duruma göre yapılacak müdahale yöntemi seçilir.
.jpg)
.JPG)
.jpg)
.jpg)
.png)
